Zarządzanie relacjami szkoły wyższej z praktyką

Szkoły wyższe spełniały dwie misje: badawczą i edukacyjną, wierne zasadzie jedności nauki i kształcenia liberalnego uniwersytetu Humboldta. Pod koniec XX wieku dostrzeżono rosnące znaczenie relacji uniwersytetu z otoczeniem oraz współzależność miedzy uczelnią, państwem i rynkiem. Wykształciła się, bowiem trzecia misja uniwersytetu – budowanie i rozwijanie pożądanej relacji z otoczeniem, w tym zwłaszcza z szeroko rozumianą praktyką. Przedstawione w tym opracowaniu wnioski z wieloletnich badań prowadzonych przez autora potwierdzają absolutną konieczność zastanowienia się w każdej szkole wyższej nad problemami zarządzania jej relacjami z szeroko rozumianą praktyką. Uczelnie muszą racjonalnie zarządzać kapitałem relacyjnym, którym dysponują, mając na uwadze oczekiwania interesariuszy. Takie podejście szkoły wyższej do interesariuszy, zwłaszcza zewnętrznych, jest najlepszą i najskuteczniejszą formą marketingu usług naukowo-badawczych, edukacyjnych i doradczych świadczonych przez uczelnię, która powinna być odpowiedzialna wobec tych interesariuszy, na których szkoła wyższa ma wpływ i tych, którzy mają wpływ na uczelnię. Oznacza to umożliwienie wszystkim interesariuszom uczestniczenie w rozpoznaniu istotnych problemów i poszukiwaniu rozwiązań oraz współpracę z nimi na wszystkich szczeblach, włączając w to zarządzanie uczelnią w celu osiągania lepszych wyników w realizacji wszystkich trzech misji uczelni.

Zarządzanie interesariuszami uniwersytetu

Uniwersytety w Europie od XIX wieku spełniały dwie misje: badawczą i edukacyjną, wierne zasadzie jedności nauki i kształcenia liberalnego uniwersytetu Humboldta. Pod koniec XX wieku dostrzeżono rosnące znaczenie relacji uniwersytetu z otoczeniem oraz współzależność miedzy uczelnią, państwem i rynkiem. Wiek XXI to uniwersytety europejskie i amerykańskie rozpoczęły od zaliczenia do swych głównych celów realizację trzeciej misja uniwersytetu – budowanie i rozwijanie pożądanej relacji z otoczeniem, w tym zwłaszcza z szeroko rozumianą praktyką. Czołowe uniwersytety zaakceptowały obok rozwijania nauki i doskonalenia procesu kształcenia także funkcję służebną wobec otoczenia bliższego i dalszego, zwłaszcza interesariuszy zewnętrznych uczelni.  Takie podejście uniwersytetu do interesariuszy, zwłaszcza zewnętrznych, jest najlepszą i najskuteczniejszą formą marketingu usług naukowo-badawczych, edukacyjnych i doradczych świadczonych przez uczelnię, która powinna być odpowiedzialna wobec tych interesariuszy, na których szkoła wyższa ma wpływ i tych, którzy mają wpływ na uniwersytet. Oznacza to umożliwienie wszystkim interesariuszom uczestniczenie w rozpoznaniu istotnych problemów i poszukiwaniu rozwiązań oraz współpracę z nimi na wszystkich szczeblach, włączając w to zarządzanie uczelnią w celu osiągania lepszych wyników w realizacji wszystkich trzech misji uniwersytetu.
    W gospodarce rynkowej podstawą funkcjonowania uniwersytetu jest kapitał, który występując w różnych postaciach (ludzki, intelektualny, relacyjny, trwały, obrotowy, pieniężny, itd.) powinien przynosić szkole wyższej produkt dodatkowy występujący ostatecznie w formie wartości dodanej tworzonej przez uczelnie. Dalsze ukrywanie roli kapitału w rozwoju uczelni publicznej i niepublicznej jest dziś już szkodliwe dla uniwersytetu i jego otoczenia, a więc i społeczeństwa. Niestety w części uczelni publicznych neguje się występowanie kapitału i jego roli w rozwoju szkoły wyższej. Czasami postrzega się uczelnie publiczną, jako stowarzyszenia pracowników, którym oddano do wykorzystania część majątku publicznego na zasadach autonomii, czyli według uznania wąskiej grupy kierującej uniwersytetem. Zdarza się, że kierujący taką publiczną uczelnią, dysponują majątkiem państwowym, ustalają kształt relacji z interesariuszami wewnętrznymi i zewnętrznymi uniwersytetu, mając na uwadze określone przez siebie, czasami partykularne cele, jakie zamierzają zrealizować do końca swej kadencji. Niedorozwój społecznego audytu finansowego  stwarza dodatkowo możliwość naruszenia interesu uczelni publicznej, która powinna w pierwszym rzędzie służyć obywatelom danego państwa dziś i w przyszłości, a nie osobom – zarządzającym nią w danej chwili. Pojawiające się sprzeczności interesów prywatnych i interesu publicznego uniwersytetu może blokować jego rozwój.

Uniwersytet liberalno-przedsiębiorczy gwarantem kultury jakości

Począwszy od powstania pierwszego uniwersytetu średniowiecznego do dziś  ewoluuje koncepcja zarządzania w uczelniach w kierunku uniwersytetu: liberalnego, przedsiębiorczego, państwowego, tradycyjnego, itd.. W centrum układu tych koncepcji uniwersytetów znajduje się współczesny polski uniwersytet na rozdrożu, który chciałby się rozwijać, ale nie może się zdecydować - w jakim kierunku powinien dokonać wewnętrznej transformacji swego funkcjonowania i restrukturyzacji zarządzania.
Celem artykułu jest zwięzłe przedstawienie koncepcji postrzegania funkcji (w tym zarządzania) współczesnego uniwersytetu oraz zasygnalizowanie wyższości koncepcji uniwersytetu liberalno-przedsiębiorczego, jako gwaranta kultury jakości, nad innymi modelami: uniwersytetem liberalnym i uniwersytetem przedsiębiorczym. Dlatego też Autor stawia hipotezę badawczą głoszącą, że najlepszą drogą rozwoju szkół wyższych w Polsce jest przyjęcie oraz szybkie wdrożenie koncepcji liberalno-przedsiębiorczego uniwersytetu rozwojowego, który jest gwarantem osiągania najwyższego poziomu jakości pracy zarządzających i zarządzanych w szkole wyższej oraz ich rozwoju naukowo-dydaktycznego, kreatywności i przedsiębiorczości. Postawiony cel i przyjęta hipoteza badawcza określa problem badawczy, którym Autor zajmuje  się w tym opracowaniu, w oparciu o wyniki prowadzonych od kilkunastu lat badań nad jakością zarządzania w szkołach wyższych.
Specyfika prowadzonych badań w naukach o zarządzaniu (zwłaszcza zarządzania w szkołach wyższych) powoduje, że ciągła interakcja między obserwatorem (profesorem) a systemem obserwowanym (uczelnią) sprawia, że trudno tu rozdzielić obserwatora od przedmiotu obserwacji. Osoby prowadzące badania musza jednocześnie stosować różne metody poznawcze i praktyczne, ilościowe i jakościowe, które pozwolą na osiągniecie wyznaczonych celów badawczych i weryfikacje hipotez badawczych. W tej autor sytuacji wypracował własna metodę łączącą metody poznawcze i praktyczne, co powoduje, że stosuję w powiazaniu z sobą metody: pragmatyczne, empiryczne, formalne  i tzw. rozumiejące.
Uniwersytety muszą dziś podjąć samodzielną decyzję, w którym kierunku podążać?  Prawidłowo realizowana koncepcja uniwersytetu liberalno-przedsiębiorczego zapewnia uczelni środki niezbędne do samofinansowania rozwoju i wysoka kulturę jakości zarządzanych i zarządzających w szkole wyższej.

Kultura zarządzania oparta na jakości

Na stronach internetowych i łamach czasopism toczy się dyskusja dotycząca problemów rozwoju gospodarczego Polski w kontekście kryzysu, jaki przezywa Unia Europejska oraz rozwijających się zagrożeń politycznych i militarnych występujących w Europie i w świecie. Wprawdzie od 1999 roku poziom Produktu Krajowego Brutto stale rośnie, ale w zróżnicowanym tempie. Tempo wzrostu gospodarczego rośnie w latach 2004-206, następnie spada w latach 2007-2013, aby znów wzrastać w roku 2014-2016. Eksperci Akademii Leona Koźmińskiego głoszą, że grozi nam zachwianie równowagi społeczno-gospodarczej (już w 2017 roku). Podstawa takiej prognozy jest opracowany przez naukowców tej Akademii: Andrzeja Koźmińskiego, Adama Nogę, Krzysztofa Zagórskiego i Katarzynę Piotrowską Indeks Zrównoważonego Rozwoju Społeczno-Ekonomicznego (uwzgledniającego 45 różnych powszechnie dostępnych rocznych wskaźników) .
Tempo wzrostu PKB nie jest najlepszym i jedynym wskaźnikiem pozwalającym na formułowanie prognoz rozwoju gospodarczego państwa. Znacznie lepiej funkcje ta pełni Produkt Narodowy Brutto na mieszkańca. Ponadto PKB może rosnąć kosztem społeczeństwa i być następstwem braku potrzebnych reform, które prowadziłyby do rozwoju innowacji i przedsiębiorczości. Zdaniem A. Koźmińskiego nie można dłużej czekać; stan gospodarki Polski (mierzony Indeksem Zrównoważonego Rozwoju Społeczno-Ekonomicznego - IZRSE) może doprowadzić do tąpnięcia całego systemu społeczno-gospodarczego i zaprzepaszczenia olbrzymiego cywilizacyjnego dorobku ostatnich 25 lat. Dlatego też należy zminimalizować ryzyko kryzysowego przesilenia poprzez wprowadzenie skutecznych reform , czyli zmian na lepsze, które rzeczywiście przełamią bariery hamujące rozwój społeczno-ekonomiczny kraju.
Od 2008 roku (światowy kryzys finansowy) poziom IZRSE jest niższy od tempa wzrostu PKB i eksperci przewidują dalszy jego spadek w latach 2016-2017.  Wręcz konieczna staje się poprawa jakości zarządzania gospodarką Polski zarówno w skali makro, jak mikro, czyli we wszystkich organizacjach działających w RP. Punktem wyjścia prowadzącym do jej poprawy jest rozwój kultury jakości. Celem tego krótkiego opracowania jest zasygnalizowanie znaczenia rozwoju kultury zarządzania opartej na jakości we wszystkich organizacjach funkcjonujących w kraju.

Kluczowe czynniki kreujące jakości zarządzania w uczelniach w warunkach globalizacji oraz integracji europejskiej

Osoby pełniący funkcje kierownicze w szkole wyższej świadczą usługę polegającą na zarządzaniu w zamian za określone wynagrodzenie i przywileje. Jakość świadczenia usługi polegającej na podejmowaniu decyzji w uczelni, czyli jakość pracy zarządzających w uczelni nazywamy jakością zarządzania w szkole wyższej. Celem tego opracowania jest krótkie przedstawienie kluczowych czynników kreujących jakości zarządzania, związanych z wykorzystaniem głównych zasobów w szkołach wyższych (pracownicy, majątek trwały i obrotowy, opracowane i realizowane programy kształcenia praz publikacje pracowników afiliowane w uczelni), które dążą do rozwoju w warunkach globalizacji i na zasadach zalecanych w Unii Europejskiej. Obecne zarządzanie w szkołach wyższych nie zapewnia właściwego wykorzystania ich zasobów, dlatego też konieczne jest doskonalenie jakości zarządzania. Doskonaląc system i stosowane metody zarządzania, trzeba pamiętać o tym, że sztuka zarządzania polega na wywołaniu sytuacji, które skłonią podwładnego do podejmowania decyzji wykonawczych zgodnych z oczekiwaniami przełożonego.

Ekonomia jakości zarządzania

Zawsze, bez względu na to, kto i czym zarządza, to zawsze podjęte decyzje rodzą skutki ekonomiczne, które satysfakcjonują lub nie satysfakcjonują zarządzającego i zarządzanego oraz interesariuszy zewnętrznych. Można postawić sobie pytanie – dlaczego te skutki mogą być różne, zadawalające lub niezadawalające? Efekt ekonomiczny podjętych decyzji (niepodjęcie decyzji też jest decyzją) jest bowiem następstwem jakości zarządzania, którego egzemplifikacją były te decyzje.  Jakość zarządzania na każdym szczeblu organizacji funkcjonującej w skali mikro (przedsiębiorstwa, banku, szpitala, szkoły wyższej) lub makro (administracji państwowej) lub ponad narodowej (organy Unii Europejskiej), w sposób istotny oddziałuje na ekonomię tych organizacji, a jej wyniki są efektem synergii podejmowanych decyzji. Oznacza to, że jakość zarządzania we wszystkich organizacjach determinuje poziom osiąganego PNB i PKB oraz jakości życia obywateli każdego państwa, czyli kształtuje ekonomię kraju i wpływa na ekonomię międzynarodową oraz ekonomię w skali mikro.
Celem tego krótkiego opracowania jest syntetyczne przedstawienie wpływu jakość zarządzania na wyniki ekonomiczne organizacji, czyli ukazanie ekonomii jakości zarządzania. Jakość zarządzania, oddziałując na funkcjonowanie każdej organizacji, kształtuje jej ekonomię. Można postawić hipotezę badawczą głoszącą, że to powiazanie jest następstwem efektu ekonomicznego synergii podejmowanych decyzji oraz wyraża ostateczny, wypadkowy ekonomiczny skutek rzeczywistego poziomu jakości zarządzania w organizacjach na wszystkich szczeblach.

Efekty kształcenia i edukacyjna wartość dodana studiów na kierunkach ekonomicznych

Wraz z postępującą globalizacją w świecie i integracją w Europie, reformie zorientowanej na wzrost jakości kształcenia ulega także szkolnictwo wyższe, nie tylko w państwach członkowskich Unii Europejskiej, ale także w pozostałych krajach sygnatariuszach Procesu Bolońskiego. Celem Procesu Bolońskiego (który rozpoczął się podpisaniem Deklaracji Bolońskiej w 1999 roku na konferencji ministrów właściwych do szkolnictwa wyższego 29 państw europejskich) było stworzenie do 2010 roku podstaw funkcjonowania nowego typu systemu zarządzania i funkcjonowania szkół wyższych w Europie. Zadaniem docelowym Procesu Bolońskiego było zbudowanie Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego oraz pełna integracja nauki i szkolnictwa wyższego, dostosowana do potrzeb rozwoju gospodarek państw tworzących tzw. Europejski Obszar Gospodarczy, a w tym zwłaszcza krajów należących do Unii Europejskiej. Proces Boloński zapoczątkował ewolucyjny, przyśpieszony proces zmian w szkolnictwie wyższym Europy, głosił potrzebę zapewnienia atrakcyjności i konkurencyjności europejskiego systemu szkolnictwa wyższego w wymiarze ogólnoświatowym oraz zwiększenia jego znaczenia na rynku edukacyjnym.

Wyznaczniki jakości zarządzania w szkołach wyższych

Dalekie miejsca polskich szkół wyższych w rankingach światowych nie napawają optymizmem, wymagają zastanowienia się i refleksji. Dlaczego system zarządzania w szkolnictwie wyższym nie nadąża za europejskimi i światowymi wymaganiami. Ponad 20 lat transformacji politycznej, społecznej i gospodarczej w niewystarczającym stopniu wpłynęło na konieczne przekształcenia, nie spowodowało wymaganego wzrostu jakości zarządzania w uczelniach publicznych i niepublicznych oraz oczekiwanego rozwoju, który by przybliżył czołowe polskie uniwersytety i politechniki do czołówki europejskiej i światowej.
Celem opracowania jest prezentacja wybranych problemów szkolnictwa wyższego oraz próba wskazania najważniejszych wyznaczników poziom jakości kształcenia w Polsce w warunkach rozwijającej się gospodarki rynkowej i międzynarodowej mobilności edukacyjnej.
Tezą towarzysząca opracowaniu jest potwierdzone, pełne przekonanie autora, że szkoły wyższe w Polsce dysponują wielkim i niewykorzystanym potencjałem intelektualnym, jaki posiadają zatrudnieni w nich nauczyciele akademiccy i studenci, na skutek niskiej jakości zarządzania w uczelniach publicznych i niepublicznych.

Wybrane determinanty jakości zarządzania w szkołach wyższych

Osoby pełniący funkcje kierownicze w szkole wyższej świadczą usługę polegającą na zarządzaniu w zamian za określone wynagrodzenie i przywileje. Jakość świadczenia usługi polegającej na podejmowaniu decyzji w uczelni, czyli jakość pracy zarządzających w uczelni nazywamy jakością zarządzania w szkole wyższej. Celem tego opracowania jest krótkie przedstawienie wybranych determinant jakości zarządzania związanych z wykorzystaniem głównych zasobów w szkołach wyższych (pracownicy, majątek trwały i obrotowy, opracowane i realizowane programy kształcenia praz publikacje pracowników afiliowane w uczelni), które dążą do rozwoju w warunkach globalizacji i na zasadach zalecanych w Unii Europejskiej. Obecne zarządzanie w szkołach wyższych nie zapewnia właściwego wykorzystania ich zasobów, dlatego też konieczne jest doskonalenie jakości zarządzania. Doskonaląc system i stosowane metody zarządzania, trzeba pamiętać o tym, że sztuka zarządzania polega na wywołaniu sytuacji, które skłonią podwładnego do podejmowania decyzji wykonawczych zgodnych z oczekiwaniami przełożonego.

Warunki doskonalenie zarządzania w uczelniach – w założeniach noweli prawa dotyczącego szkolnictwa wyższego w Polsce

Kiedy w Krakowie, spacerując po Rynku Głównym, przechodzimy obok Sukiennic to widzimy, że stoją jak stały przed wiekami, a w ich wnętrzu odbywa się nadal handel. I tak jak w średniowieczu - spotkamy tu kupujących z Polski, Niemiec, Anglii, Ukrainy, Rosji i wielu innych państw, które są starsze od Sukiennic. Idąc dalej, ulicą Św. Anny przechodzimy obok Collegium Maius Uniwersytetu Jagielońskiego, gdzie spotkać możemy profesorów i studentów z tych wymienionych powyżej państw i wielu innych powstałych we współczesnym świecie. Pozornie wydawałoby się, że nic się nie zmieniło, a jednak to są to konsumenci kupujący inne towary, profesorowie nowoczesnych nauk i studenci posługujący się elektroniką. Panta rhei, wszystko się zmienia, ale rynek i uniwersytet pozostają, ponieważ ciągle się rozwijają i doskonalą w świecie otwartym na wiedzę, naukę i rzeczywisty postęp. Rynek i uniwersytet od czasów Sokratesa są z sobą powiązane. Nie można ich oderwać od siebie, ponieważ ich rozwój naznaczony jest piętnem współdziałania. Rozwój nauki tworzy nowe technologie i produkty oraz kreuje nowe formy i zasady wymiany, opierając się na wyzwaniach płynących z rynku, wyrażającego potrzeby ludzi – konsumentów i producentów, profesorów i kupców, studentów i czeladników. Nie można mówić o rozwoju nauki i szkolnictwa wyższego bez silnego związku z rynkiem. Badania naukowe i kształcenie w gospodarce rynkowej muszą służyć celom komercyjnym, a rynek winien wspomagać uniwersytety na zasadzie wzajemności.

Subskrybuj zawartość